Ecologie – Economie – Energie – Ethiek – Complexiteit – Ontwrichting: dat is 4x e + c + o = 4eco. Deze zes rubrieken leveren basiskennis waarmee we kunnen inschatten hoe we er voor staan. Lees hierover meer in de inleiding in ‘Over 4eco’.
Elke rubriek bevat artikelen (die regelmatig worden aangevuld). Elk artikel bestaat uit afleveringen. Als u zich inschrijft ontvangt u elke dag een nieuwe aflevering van het lopende artikel. Neem hier een abonnement. Het is gratis.
Vanaf maandag 12 oktober vervolgen we de reeks Paradigmaschimmel van Jan met artikel 7, ‘Vooruitgang/verlies – een januskop‘.
Uit de inleiding:
‘Je leest wel dat psychologen stellen dat ‘de’ mens winst heel makkelijk tot zich neemt, waarna het tot het standaardrepertoire behoort, dus er gewoon bij hoort, zonder bijzonder vreugdevol te blijven. Maar dat verlies tot veel heviger emoties leidt. We willen niet verliezen wat we hebben, absoluut niet.
Over zo’n persoonlijke benadering gaat het in dit artikel niet. Het verlies dat hier als eerste uitgebreid besproken wordt, valt in de categorie sociologie, dus verlies dat groepen lijden en soms de samenleving als geheel. De socioloog van dienst is de Duitse Andreas Reckwitz. Hij wordt geïntroduceerd in de volgende aflevering. De inhoud van zijn werk geef ik (gedeeltelijk) weer in aflevering 2 tot en met 13. Daar volg ik zijn betoog zonder commentaar en kritiek, gewoon omdat ik het waardevol vind. Hij behandelt het idee van eeuwige vooruitgang dat voortleeft tot in de huidige laatmoderniteit. Daarin duikt een nieuwe, negatieve verwachtingshorizon op met een steeds openlijker verlieservaring. Er is zelfs sprake van verliesgolven en nieuwe praktijken van ‘doing loss’.
In aflevering 14 tot en met18 geef ik commentaar, kritiek en aanvulling op het werk van Reckwitz. In elk van die afleveringen gebruik ik een andere invalshoek. Dat gaat aan de hand van zaken als: vooruitgang voor wie?, een incompleet beeld, voor de natuur is er slechts verlies, is er sprake van een contradictie van het kapitaal, en tot slot, de verwording van de laatmoderniteit tot eindigheidskapitalisme.
Mijn eigen visie is dat onze maatschappij onherroepelijk in verval zal raken, al is het maar omdat de zaken ons boven het hoofd beginnen te groeien, en daar komen veranderingen in min of meer zelfstandig opererende processen als het klimaatsysteem nog bovenop. Dat gaat leiden tot systemisch verval. Met onze complexe technologie groeit intussen de kans op tijdelijke storingen ook nog eens zienderogen. De technologie opereert in de praktijk als een soort anti-Gaia. Al die oprispingen behandel ik in de afleveringen 19 tot en met 23: zijn we wel voorbereid op een uitval van stroom, internet of pinnen, op lege schappen, op watersnood, of dat iedereen ziek wordt, of op oorlog, of op iemand die de macht grijpt?
Dan ga ik in aflevering 24 en 25 nog even over naar het patroon van dat systemische verval volgens de visie van John Michael Greer. Die voorspelde in 2008 een stapsgewijs verval, van een ineenstorting die in totaal wel eeuwen in beslag kan nemen. We gaan dus veel verliezen, maar stappen waarschijnlijk niet zomaar de afgrond in.’
Verdere informatie vindt u onder ‘over 4eco’: over Doel en verantwoording en dat dit een project van Jan van Arkel is. De Inhoudsopgave geeft niet alleen al toekomstige titels, maar ook de titels van de artikelen die onder ‘boeken’ te vinden zijn.
Ecologie – Economie – Energie – Ethiek – Complexiteit – Ontwrichting: dat is 4x e + c + o = 4eco. Deze zes rubrieken leveren basiskennis waarmee we kunnen inschatten hoe we er voor staan. Lees hierover meer in de inleiding in ‘Over 4eco’.
Elke rubriek bevat artikelen (die regelmatig worden aangevuld). Elk artikel bestaat uit afleveringen. Als u zich inschrijft ontvangt u elke dag een nieuwe aflevering van het lopende artikel. Neem hier een abonnement. Het is gratis.
Verdere informatie vindt u onder ‘over 4eco’: over Doel en verantwoording en dat dit een project van Jan van Arkel is. De Inhoudsopgave geeft niet alleen al toekomstige titels, maar ook de titels van de artikelen die onder ‘boeken’ te vinden zijn.
Joseph Mallord William Turner, Burning of the House of Lords and Commons*, 1834, Cleveland Museum of Art
De structuur van de website
Elke rubriek heeft een eigen openingsartikel. De openingsartikelen bij Ecologie, Economie, Energie en Complexiteit vormen (in deze volgorde) samen een overzicht van onze biofysische grenzen. Ze zijn somber over de toekomst. Het openingsartikel bij Ethiek toont dat sommige mensen al zo’n 4.000 jaar geleden inzagen dat wij ecologisch verkeerd bezig zijn.
Deze vijf rubrieken monden als het ware uit in de zesde rubriek, die van Ontwrichting (zie de figuur).
Na de filosofische introductie Na de apocalyps is er bij de rubriek Ontwrichting een tweede, extra lang en veelzijdig openingsartikel met de titel Catastrofologie. U vindt bij Ontwrichting verder een dozijn artikelen over heel diverse ontwikkelingen die allemaal naar ontwrichting leiden. Ze vormen evenzoveel facetten van het grote geheel.
In het artikel Weten, doen en hopen in ‘Over 4eco’ wordt het onderscheid uitgewerkt tussen ‘wat we moeten weten?’, ‘wat we kunnen doen?’ en ‘wat we mogen hopen?’. Dit onderscheid vormt de basis van 4eco, waarbij ‘weten’ veel aandacht krijgt. Want op dat vlak maken we fouten en pas als we dat door hebben, kunnen we bepalen wat we kunnen ‘doen’, waarna we mogen ‘hopen’ dat die maatregelen goed uitpakken.
U denkt misschien, allemaal artikelen die naar ontwrichting leiden, dat hoeft voor mij niet zo; maar we kunnen onze ogen er niet meer voor sluiten – dat ontdekken steeds meer mensen. En daarbij, de artikelen zijn altijd leerzaam en vaak verrassend interessant.
Kunnen we ontwrichting omzetten in opbloei?
We moeten snel iets ‘doen’ om ontwrichting te voorkomen. Dat blijkt verre van eenvoudig, want het is ons maatschappelijk systeem zelf dat de moeilijkheden veroorzaakt. Dit vergt een ‘vooruitziende blik’, zoals in de Inleiding wordt uitgelegd. We hebben een nieuw paradigma nodig en juist die totale ommezwaai schept kansen voor opbloei in plaats van ontwrichting (zie de figuur).
Met een nieuwe rubriek ‘Hoop’ wil 4eco vanaf de zomer van 2023 proberen ook hierbij de weg te wijzen naar een juiste aanpak. Het boek Het betekenisweb van Jeremy Lent probeert hier de filosofische basis voor te leggen.