Op maandag 8 juni beginnen we met een nieuw artikel, ‘Erger dan verwacht – de staat van het klimaat‘, van Gertjan Cobelens. Het artikel telt twee korte delen en een lange. Het eerste deel heet ‘Gematigden, alarmisten en het IPCC‘ (10 afleveringen) en behandelt de ontstaansgeschiedenis van het IPCC. De vraag die centraal staat is waarom de ontwikkelingen rond het klimaat bijna altijd erger zijn dan verwacht. Volgens Cobelens heeft dat deels te maken met de oprichting in 1988 van het IPCC, dat impliciet de opdracht meekreeg om ‘haalbare en realistische doelen’ (dat wil zeggen, doelen die een maximale economische groei niet in de weg te staan) na te streven (zie aflevering 5). De erfenis hiervan is dat in prognoses en risico-analyses doorgaans een sterke terughoudendheid wordt betracht. Het was binnen deze context dat de Amerikaanse econoom William Nordhaus tijdens de jaren negentig en nul een grote en fnuikende stempel op het klimaatbeleid kon drukken (aflevering 6). En aangezien hij ook de vader is van het idee van een ‘veilige’ grens van 2°C, gaan de laatste drie afleveringen over de totstandkoming van die grens en of er überhaupt zoiets als een veilige grens bestaat.

Het tweede korte artikel, ‘Een wereld van sneeuw en ijs’ (7 afleveringen),  gaat voornamelijk over de ontwikkelingen aan de Zuidpool en in de Zuidelijke Oceaan. Er zijn steeds meer klimaatwetenschappers die stellen dat wat hier gebeurt bepalend is voor het verdere verloop van de opwarming van de aarde. En die ontwikkelingen doen weinig goeds vermoeden. Dit artikel sluit af met wat er kan gebeuren wanneer een gezaghebbende stem binnen de klimaatwetenschap een verkeerde afslag neemt. In 1998 weidde de eminente klimaatwetenschapper David Rind een al even eminent artikel aan de vraag hoeveel sneller de polen opwarmen dan de rest van de aarde. Simpel gesteld had hij de keuze tussen een ‘gematigd’ model (twee maal sneller) en een ‘alarmistisch’ model (vier keer sneller). Het paleoklimaatonderzoek wees in de richting van het alarmistische model, toch koos hij voor de gematigde optie. Met als resultaat dat de klimaatwetenschap tot en met 2022 met de verkeerde factor heeft gerekend (het alarmistische model bleek juist) en de opwarming van de polen, en in het bijzonder het smelten van permafrost stelselmatig heeft onderschat.

Het derde, lange artikel heet ‘klimaatgevoeligheid’ (33 afleveringen). Dit begrip heeft betrekking op de relatie tussen de CO₂-concentratie in de atmosfeer en de mate van opwarming. In het bijzonder gaat klimaatgevoeligheid over de vraag hoeveel de wereldwijde temperatuur stijgt wanneer de CO₂-concentratie van een pre-industrieel 280 deeltjes per miljoen (parts per million, afgekort tot ppm) naar 560 ppm verdubbelt. Omdat die relatie met heel veel onzekerheid omgeven is, geldt ze als de ‘heilige graal’ van de klimaatwetenschap. En met reden. De klimaatgevoeligheid is een belangrijke indicatie voor hoe snel de aarde opwarmt, hoe snel kantelpunten bereikt worden, maar bijvoorbeeld ook voor hoe groot het koolstofbudget is van de hoeveelheid fossiele brandstoffen die nog verbrand mag worden voordat de 2°C-grens doorbroken wordt.

In 1979 kwam het Charney-rapport tot een schatting van de klimaatgevoeligheid van tussen de 1,5°C en 4,5°C, met 3°C als meest waarschijnlijke waarde. Sindsdien is er aan die ‘beste schatting’ niet veel veranderd. In het recentste IPCC-rapport uit 2021 ligt de klimaatgevoeligheid ‘waarschijnlijk’ tussen de 2,5-4°C en ‘zeer waarschijnlijk’ tussen de 2-5°C, met 3°C als beste schatting. En de belangrijkste studie ooit op het gebied van klimaatgevoeligheid, ‘An Assessment of Earth’s Climate Sensitivity Using Multiple Lines of Evidence‘ (Reviews of Geophysics, 2020) van S.C. Sherwood en collega’s, komt tot een beste schatting van 3,1°C.

De klimaatgevoeligheid wordt vastgesteld aan de hand van drie bewijslijnen: modellen, paleoklimaatonderzoek en waargenomen opwarming (de opwarming sinds 1850). Dit artikel is een diepe duik in elk van deze bewijslijnen. De opzet is steeds hetzelfde. Eerst volgt er een cursus-achtige uiteenzetting van de basiskennis, vervolgens een bespreking van alle onzekerheden en tot slot een overzicht van de belangrijkste wetenschappelijke ontwikkelingen van de jongste jaren op deze drie gebieden. Aan het eind worden de nieuwe inzichten vergeleken met het bovengenoemde artikel van Sherwood.

Verdere informatie vindt u onder ‘over 4eco’: over Doel en verantwoording en dat dit een project van Jan van Arkel is. De Inhoudsopgave geeft niet alleen al toekomstige titels, maar ook de titels van de artikelen die onder ‘boeken’ te vinden zijn.

Verdere informatie vindt u onder ‘over 4eco’: over Doel en verantwoording en dat dit een project van Jan van Arkel is. De Inhoudsopgave geeft niet alleen al toekomstige titels, maar ook de titels van de artikelen die onder ‘boeken’ te vinden zijn.