Ecologie – Economie – Energie – Ethiek – Complexiteit – Ontwrichting: dat is 4x e + c + o = 4eco. Deze zes rubrieken leveren basiskennis waarmee we kunnen inschatten hoe we er voor staan. Lees hierover meer in de inleiding in ‘Over 4eco’.
Elke rubriek bevat artikelen (die regelmatig worden aangevuld). Elk artikel bestaat uit afleveringen. Als u zich inschrijft ontvangt u elke dag een nieuwe aflevering van het lopende artikel. Neem hier een abonnement. Het is gratis.
Op maandag 9 maart start het nieuwe artikel ‘De vloek van Goliath: hoe dominantiehiërarchieën samenlevingen ten val brengen‘ van de Duitse wetenschapper Florian U. Jehn. Dit artikel geeft een uitgebreide samenvatting en bespreking van het spraakmakende boek van Luke Kemp, Goliath’s Curse: The History and Future of Societal Collapse (2025). In Goliath’s Curse onderzoekt Kemp 5 duizend jaar aan menselijke ‘beschaving’ (omdat de meeste beschavingen die naam niet waard zijn geeft Kemp de voorkeur aan de term ‘Goliath’) en komt met een nieuwe interpretatie van hoe en waarom beschavingen ineenstorten.
Uit de Inleiding van Floran Jehn:
‘Wanneer we de ineenstorting van samenlevingen bestuderen, bekijken we die meestal door de lens van de elite. We gebruiken daarvoor de verslagen en fysieke nalatenschap van keizers, edelen en de geletterde klassen, die het meest te verliezen hadden toen hun wereld ten einde kwam. Maar stel dat we al die tijd de verkeerde vraag hebben gesteld? Na jarenlang literatuur over ineenstorting te hebben bestudeerd, variërend van kwantitatieve databases zoals Seshat tot casestudy’s die millennia omspannen, komen steeds weer bepaalde patronen naar voren. Toen ik op Luke Kemp’s Goliath’s Curse: The History and Future of Societal Collapse stuitte, kwam zijn analyse overeen met veel van de conclusies die in deze blog worden onderzocht: dat ongelijkheid de broosheid van samenlevingen in de hand werkt, dat democratische participatie de veerkracht vergroot en dat ons huidige mondiale systeem wellicht kwetsbaarder is dan het lijkt. Maar Kemp voegt nog een belangrijk perspectief toe dat in het meeste onderzoek naar ineenstorting over het hoofd wordt gezien. Hij vecht de door de lens van de elite gekleurde visie op de geschiedenis aan. In plaats van simpelweg te kijken naar waarom samenlevingen ineenstorten, vraagt hij zich af of een ineenstorting wel echt de ramp is die we denken dat het is. Misschien is de echte vraag niet waarom ineenstortingen zo catastrofaal zijn, maar voor wie die catastrofaal zijn?’
Florian Ulrich Jehn is senior onderzoeker in milieuwetenschappen, met een sterke focus op voedselzekerheid, klimaat en veerkracht van beschavingen. Hij behaalde een masterdiploma in milieuwetenschappen, met een specialisatie in hydrologie en klimaatwetenschap, en studeerden ook bodemkunde en ecologie. Florians passie voor het begrijpen van grootschalige vraagstukken bracht hen ertoe om een doctoraat in milieuwetenschappen en hydrologie te behalen aan de Justus-Liebig-Universiteit in Giessen, Duitsland, waar hij zich richtte op het gebruik van grote hydrologische datasets om het gedrag van rivieren op verschillende schaalniveaus te begrijpen.
In zijn eerste postdoctorale functie richtte Florian zich op de studie van extreme klimaatverandering en de veranderende onderzoeksfocus van het IPCC. In zijn huidige functie als onderzoeker bij de Alliance to Feed the Disaster (ALLFED) kan hij nieuwe ideeën onderzoeken die mogelijk wereldwijde hongersnood als gevolg van rampzalige gebeurtenissen kunnen voorkomen. Florians onderzoek op dit gebied omvat onder meer het onderzoeken van de haalbaarheid van zeewier als veerkrachtige voedselbron na een nucleaire oorlog en het onderzoeken hoe planetaire grenzen kunnen interageren met de effecten van een nucleaire winter.
Dit artikel verscheen op 6 augustus 2025 op zijn blog Existentail Crunch. De vertaling is van Gertjan Cobelens.
Verdere informatie vindt u onder ‘over 4eco’: over Doel en verantwoording en dat dit een project van Jan van Arkel is. De Inhoudsopgave geeft niet alleen al toekomstige titels, maar ook de titels van de artikelen die onder ‘boeken’ te vinden zijn.
Ecologie – Economie – Energie – Ethiek – Complexiteit – Ontwrichting: dat is 4x e + c + o = 4eco. Deze zes rubrieken leveren basiskennis waarmee we kunnen inschatten hoe we er voor staan. Lees hierover meer in de inleiding in ‘Over 4eco’.
Elke rubriek bevat artikelen (die regelmatig worden aangevuld). Elk artikel bestaat uit afleveringen. Als u zich inschrijft ontvangt u elke dag een nieuwe aflevering van het lopende artikel. Neem hier een abonnement. Het is gratis.
Verdere informatie vindt u onder ‘over 4eco’: over Doel en verantwoording en dat dit een project van Jan van Arkel is. De Inhoudsopgave geeft niet alleen al toekomstige titels, maar ook de titels van de artikelen die onder ‘boeken’ te vinden zijn.
Joseph Mallord William Turner, Burning of the House of Lords and Commons*, 1834, Cleveland Museum of Art
De structuur van de website
Elke rubriek heeft een eigen openingsartikel. De openingsartikelen bij Ecologie, Economie, Energie en Complexiteit vormen (in deze volgorde) samen een overzicht van onze biofysische grenzen. Ze zijn somber over de toekomst. Het openingsartikel bij Ethiek toont dat sommige mensen al zo’n 4.000 jaar geleden inzagen dat wij ecologisch verkeerd bezig zijn.
Deze vijf rubrieken monden als het ware uit in de zesde rubriek, die van Ontwrichting (zie de figuur).
Na de filosofische introductie Na de apocalyps is er bij de rubriek Ontwrichting een tweede, extra lang en veelzijdig openingsartikel met de titel Catastrofologie. U vindt bij Ontwrichting verder een dozijn artikelen over heel diverse ontwikkelingen die allemaal naar ontwrichting leiden. Ze vormen evenzoveel facetten van het grote geheel.
In het artikel Weten, doen en hopen in ‘Over 4eco’ wordt het onderscheid uitgewerkt tussen ‘wat we moeten weten?’, ‘wat we kunnen doen?’ en ‘wat we mogen hopen?’. Dit onderscheid vormt de basis van 4eco, waarbij ‘weten’ veel aandacht krijgt. Want op dat vlak maken we fouten en pas als we dat door hebben, kunnen we bepalen wat we kunnen ‘doen’, waarna we mogen ‘hopen’ dat die maatregelen goed uitpakken.
U denkt misschien, allemaal artikelen die naar ontwrichting leiden, dat hoeft voor mij niet zo; maar we kunnen onze ogen er niet meer voor sluiten – dat ontdekken steeds meer mensen. En daarbij, de artikelen zijn altijd leerzaam en vaak verrassend interessant.
Kunnen we ontwrichting omzetten in opbloei?
We moeten snel iets ‘doen’ om ontwrichting te voorkomen. Dat blijkt verre van eenvoudig, want het is ons maatschappelijk systeem zelf dat de moeilijkheden veroorzaakt. Dit vergt een ‘vooruitziende blik’, zoals in de Inleiding wordt uitgelegd. We hebben een nieuw paradigma nodig en juist die totale ommezwaai schept kansen voor opbloei in plaats van ontwrichting (zie de figuur).
Met een nieuwe rubriek ‘Hoop’ wil 4eco vanaf de zomer van 2023 proberen ook hierbij de weg te wijzen naar een juiste aanpak. Het boek Het betekenisweb van Jeremy Lent probeert hier de filosofische basis voor te leggen.