Ecologie – Economie – Energie – Ethiek – Complexiteit – Ontwrichting: dat is 4x e + c + o = 4eco. Deze zes rubrieken leveren basiskennis waarmee we kunnen inschatten hoe we er voor staan. Lees hierover meer in de inleiding in ‘Over 4eco’.
Elke rubriek bevat artikelen (die regelmatig worden aangevuld). Elk artikel bestaat uit afleveringen. Als u zich inschrijft ontvangt u elke dag een nieuwe aflevering van het lopende artikel. Neem hier een abonnement. Het is gratis.
Op maandag 16 november start het artikel ‘Van bossen en water – de andere knop van het klimaat‘ (43 afleveringen) van de hand van Gertjan Cobelens.
De CO₂-kringloop en de waterkringloop zijn gesloten kringlopen in de zin dat exact dezelfde hoeveelheden CO₂ en water al dik vier miljard jaar door de biosfeer circuleren. Het probleem is niet dat er te veel CO₂ of te weinig water is, maar dat ze op de verkeerde plek zitten; dat er te veel CO₂ in de atmosfeer is en te weinig water op het land. Het bossen/water-verhaal stelt dat beide problemen (op zijn minst) gedeeltelijk op te lossen zijn door op grote schaal bossen – met name tropische regenwouden – te herstellen en uit te breiden. De onderbouwing van die claim is het onderwerp van dit artikel.
De basis van het bossen/water-verhaal is dat regen ook van het land afkomstig is (de kleine waterkringloop). Dat klinkt misschien als een open deur, toch waren meteorologen er lang van overtuigd dat regen op het land uitsluitend van zeeën en oceanen vandaan komt. Natuurlijk wisten ze dat er op het land evapotranspiratie plaatsvindt, maar ze meenden dat die verdamping onvoldoende was om wolken en regen te laten ontstaan. Afleveringen 4-9 vormen een historische zoektocht naar hoe dit inzicht veranderd is.
De afleveringen 10-16 geven een beetje technische achtergrond. Ze gaan over hoe wolken en regen ontstaan. In Erger dan verwacht III kwamen aerosolen uitgebreid aan bod, in deze afleveringen maken ze een comeback – zij het dit keer niet als die minuscule deeltjes die zonlicht naar de ruimte terugkaatsen, maar als kernen waarop de condensatie van waterdamp plaatsvindt. Wil er wolken- en regenvorming optreden, dan moet de waterdamp in de lucht zich ergens aan kunnen hechten. De typen aerosolen en hun aantal en omvang zijn rechtstreeks van invloed op het ontstaan van regen.
Net zoals lang gedacht is dat regen op het land alleen van de oceanen afkomstig is, bestond ook lang het idee dat die bovengenoemde aerosolen alleen een anorganische oorsprong kunnen hebben. De gedachte dat bossen hierin een belangrijke rol spelen, werd tot een paar decennia terug als onzin afgedaan. In aflevering 17-21 komen de drie hoofdrolspelers aan bod – Russell Schnell, David Sands en Frits Went– die dat beeld geleidelijk hebben doen kantelen.
Aflevering 23-25 heeft het verschil tussen voelbare en latente warmte als onderwerp. Bossen gaan anders om met de inkomende energie van de zon dan, zeg, asfalt, een betonplaat of een bakstenen muur. Die laatste zetten de energie om in voelbare warmte, een bos in latente warmte. Wanneer een oververhitte betonplaat ’s nachts afkoelt, stijgt de warmte ervan in de vorm van langgolvige infraroodstraling op, en ruim de helft van die straling wordt door de broeikasgasdeken naar de aarde teruggestuurd. Wanneer een bos oververhit raakt, beginnen bomen enorm te zweten. Een van de effecten van dat zweten is dat de latente warmte in de waterdamp opgesloten komt te zitten en dat die waterdamp (anders dan de infraroodstraling van voelbare warmte) ongehinderd opstijgt. Op zeker moment condenseert de damp tot druppels, waarbij die latente warmte alsnog in langgolvige infraroodstraling wordt omgezet. Maar dat gebeurt op grote hoogte, waar de lucht ijler is en de broeikasgasdeken verhoudingsgewijs dunner, waardoor er meer straling de ruimte in ontsnapt.
Aflevering 26-31 gaat over het concept van de biotische pomp. Heel in het kort behelst dit concept dat wanneer waterdamp op hoogte tot druppels condenseert, het volume met een factor 1.200 krimpt, waardoor er een gedeeltelijk vacuüm ontstaat. Dit snelle drukverlies heet condensatie-implosie en het ontketent een krachtige luchtstroom die – dat is althans het idee – vochtige lucht vanaf de oceaan aanzuigt en tot diep in het binnenland laat doordringen.
Vervolgens komt in aflevering 32-39 een aantal mogelijke oplossingen aan bod. Het eerste deel gaat over de vraag hoeveel bos je moet herstellen om de regen in een gebied op te krikken. Het tweede deel gaat over de vraag hoeveel extra vegetatie of bos ervoor nodig is om zoveel voelbare warmte in latente om te zetten dat je de energetische onbalans van de aarde weer enigszins in evenwicht brengt.
Tot slot (aflevering 40-43) volgt er een poging om het CO₂-narratief en de bossen/water-invalshoek tot één biofysisch verhaal samen te voegen.
Verdere informatie vindt u onder ‘over 4eco’: over Doel en verantwoording en dat dit een project van Jan van Arkel is. De Inhoudsopgave geeft niet alleen al toekomstige titels, maar ook de titels van de artikelen die onder ‘boeken’ te vinden zijn.
Ecologie – Economie – Energie – Ethiek – Complexiteit – Ontwrichting: dat is 4x e + c + o = 4eco. Deze zes rubrieken leveren basiskennis waarmee we kunnen inschatten hoe we er voor staan. Lees hierover meer in de inleiding in ‘Over 4eco’.
Elke rubriek bevat artikelen (die regelmatig worden aangevuld). Elk artikel bestaat uit afleveringen. Als u zich inschrijft ontvangt u elke dag een nieuwe aflevering van het lopende artikel. Neem hier een abonnement. Het is gratis.
Verdere informatie vindt u onder ‘over 4eco’: over Doel en verantwoording en dat dit een project van Jan van Arkel is. De Inhoudsopgave geeft niet alleen al toekomstige titels, maar ook de titels van de artikelen die onder ‘boeken’ te vinden zijn.
Joseph Mallord William Turner, Burning of the House of Lords and Commons*, 1834, Cleveland Museum of Art


De structuur van de website
Elke rubriek heeft een eigen openingsartikel. De openingsartikelen bij Ecologie, Economie, Energie en Complexiteit vormen (in deze volgorde) samen een overzicht van onze biofysische grenzen. Ze zijn somber over de toekomst. Het openingsartikel bij Ethiek toont dat sommige mensen al zo’n 4.000 jaar geleden inzagen dat wij ecologisch verkeerd bezig zijn.
Deze vijf rubrieken monden als het ware uit in de zesde rubriek, die van Ontwrichting (zie de figuur).

Na de filosofische introductie Na de apocalyps is er bij de rubriek Ontwrichting een tweede, extra lang en veelzijdig openingsartikel met de titel Catastrofologie. U vindt bij Ontwrichting verder een dozijn artikelen over heel diverse ontwikkelingen die allemaal naar ontwrichting leiden. Ze vormen evenzoveel facetten van het grote geheel.
In het artikel Weten, doen en hopen in ‘Over 4eco’ wordt het onderscheid uitgewerkt tussen ‘wat we moeten weten?’, ‘wat we kunnen doen?’ en ‘wat we mogen hopen?’. Dit onderscheid vormt de basis van 4eco, waarbij ‘weten’ veel aandacht krijgt. Want op dat vlak maken we fouten en pas als we dat door hebben, kunnen we bepalen wat we kunnen ‘doen’, waarna we mogen ‘hopen’ dat die maatregelen goed uitpakken.
U denkt misschien, allemaal artikelen die naar ontwrichting leiden, dat hoeft voor mij niet zo; maar we kunnen onze ogen er niet meer voor sluiten – dat ontdekken steeds meer mensen. En daarbij, de artikelen zijn altijd leerzaam en vaak verrassend interessant.
Kunnen we ontwrichting omzetten in opbloei?

We moeten snel iets ‘doen’ om ontwrichting te voorkomen. Dat blijkt verre van eenvoudig, want het is ons maatschappelijk systeem zelf dat de moeilijkheden veroorzaakt. Dit vergt een ‘vooruitziende blik’, zoals in de Inleiding wordt uitgelegd. We hebben een nieuw paradigma nodig en juist die totale ommezwaai schept kansen voor opbloei in plaats van ontwrichting (zie de figuur).
Met een nieuwe rubriek ‘Hoop’ wil 4eco vanaf de zomer van 2023 proberen ook hierbij de weg te wijzen naar een juiste aanpak. Het boek Het betekenisweb van Jeremy Lent probeert hier de filosofische basis voor te leggen.







